21 abr 2017
De mangos, pedras e paneis solares
Vai haber que instalar un cartel "non tirar pedras ós mangos verdes preto dos paneis"
15 feb 2017
Energía Solar para Bombeo de Agua
Unha das compoñentes das intervencións de abastecemento de agua en comunidades que queremos potenciar tanto ESF como as nosas copartes socias en Honduras, é a utilización dunha fonte de enerxía renovable para o bombeo.
Isto está máis que xustificado polo alto custe e inestabilidade do sector enerxético, tal e como se recolle aquí.
No Sur de Honduras, pleno "corredor seco", o chamado "forno centroamericano", esa fonte renovable non podía ser outra que a solar.
Así é que no proxecto "Fortalecemento das capacidades locais e da planificación comunitaria para mellorar o acceso ao dereito á auga potable e saneamento a través da xestión integrada do recurso hídrico, nos 7 municipios da Mancomunidade Nasmar, Honduras, Fase 2", financiado pola Xunta de Galicia,
comezouse a incorporar esta compoñente. Iniciouse con actividades como:
+ capacitacións a técnicas municipais sobre deseño de sistemas, contando para elo coa laboura voluntaria dun docente da Universidade da Coruña que desfrutou este ano dos Proxectos de Coñecemento da Cooperación, dos que podedes coñecer máis información aquí;
+ instalouse na comunidade de Varsovia, Azacualpa, municipio de El Triunfo, un sistema de bombeo por enerxía solar, como proxecto piloto sobre o que poder obter unha aprendizaxe.
Agora ben, a aplicación do sistema de bombeo abastecido por enerxía solar, non implica só unha tecnoloxía e instalacións diferentes, senón que conleva un cambio sustancial no uso e manexo da auga na comunidade.
E iso por que?
Pois porque implica un gran cambio: pasar dun sistema de ter auga por turnos a un sistema en continuo, e pasar dun sistema de cantidades fixas, a un sistema de "pago por consumo", co apoio dos micromedidores.
- As comunidades que usan unha bomba de agua conectada á rede eléctrica, funcionan xeralmente por turnos de agua. É dicir, prenden a bomba durante un día, por exemplo, enchen o tanque, e despois por gravidade distribúen esa auga á comunidade ou a unha parte, e logo repiten o proceso. Así, ao non dispor dun sistema en continuo, as casas non teñen auga na billa seguido, senón que enchen unha pía, e van regulando ese consumo para os días que teñen antes de que lles volvan a distribuir auga.
Este sistema, conleva un consumo de auga constante (enchido da pía cada periodo de reparto), pero implica tamén un gran desperdicio de agua, cando teñen que botar a agua sobrante na pía antes do novo enchido.
Co sistema solar, acompañado polos micromedidores, proponse en cambio o seguinte funcionamento: ao ter auga na billa de xeito continuo, é de agardar que as familias non precisen dunha pía na que garden tanta cantidade de auga, co que o consumo real estaría máis controlado pola súa parte. Os micromedidores e unha cota de pago axustada ao consumo, lles permitiría autoregularse, non excederse.
A nivel técnico, o consumo diario producido por toda a comunidade, baixaría o nivel de auga no tanque común, pero ao dispor dunha boia cun sensor conectado á bomba, esta se activaría e podería estar funcionando todo o día, até chegar outra vez ao máximo. Así, cada día se enchería de novo o tanque até a súa capacidade máxima. O deseño do sistema debe facerse buscando a máxima incidencia da luz solar nos paneis, para que estes poidan rendir a máxima potencia, e así alimentar correctamente á bomba. Aínda así, a potencia de bomba requerida con este sistema sempre sería moi inferior á que usariamos cunha conexión á rede eléctrica. Isto débese a que non fai falla encher todo dunha vez, senón ir enchendo cada día o consumo diario da comunidade.
19 oct 2016
Formaciones en bombeo de agua con energía solar
El PCC está financiado por la UDC con ayuda de la Xunta, y se formuló en conjunto entre candidato (Benigno), y ESF. La UDC sufraga el viaje y ESF se encarga de gastos y alojamiento.
Está impartiendo esta semana formación a personal técnico municipal y de los socios locales en nuestros proyectos (AHJASA y Mancomunidad Nasmar), sobre sistemas fotovoltaicos para obtención de energía para el bombeo de agua, dado que se contempla un proyecto piloto de este tipo antes de fin de año.
En esta capacitación se tratan temas como:
- consideraciones previas para el uso de la tecnología fotovoltaica,
- consideraciones generales incluyendo reflexiones sobre cuál es la tecnología más apropiada en cada caso (incluye reflexión sobre contaminación de las baterías, por ejemplo)
- cuestiones técnicas básicas y avanzadas
- diseño de una herramienta de hoja de cálculo para el cálculo de los sistemas solares.
En el programa de la semana, también está prevista la reunión con personal técnico de la AECID de Honduras, que está trabajando en varios proyectos con sistemas fotovoltaicos.
Igualmente se incluyen reuniones con personal investigador y docente de la Universidad Nacional Autónoma de Honduras, para ver posibles líneas de colaboración entre las dos universidades: UDC y UNAH. A este respecto, está en trámite de firma de un convenio - marco de ambas universidades. El acuerdo general ya está aprobado por ambas, y firmado por la UDC. Solamente resta por firmar la UNAH. Este convenio marco podría ser la referencia para posibles acciones de cooperación entre varios departamentos de la UDC y de la UNAH que ya "se conocen" o establecieron sus primeros lazos en el marco de nuestros proyectos (se trata de una estrategia de trabajo de ESF Galicia para impulsar en la investigación para el desarrollo también el fortalecimiento de capacidades). Hay ya contactos de Cartolab-UDC - departamento de Ciencias Espaciales de la UNAH; CEXEF de UDC (xénero) - Instituto de Estudios Sociales de la UNAH; y ahora este lazo con investigadores en materia de energía.
Aquí se puede ver la agenda completa (densísima, un viaje bien aprovechado...):
- LLEGADA: Día 15, sábado, de noche.
-
Domingo 16 por la mañana: 1 hora de paseo por Tegucigalpa y Reunión
con Marco Flores, profesor responsable del Departamento de
Energías Renovables de la Facultad de Física de la
Universidad Nacional Autónoma de Honduras (universidad pública
hondureña). Entrega del convenio - marco entre la UDC y la UNAH
firmado por la UDC. Por la tarde: viaje a San Lorenzo.
- Lunes 17 a Jueves 20 a las 12,00 horas: capacitación a personal técnico municipal, de la mancomunidad Nasmar y de Ahjasa y tres estudiantes de Física de la UNAH, en sistemas fotovoltaicos para bombeo de auga.
- Jueves 20 por la tarde: reunión con los tres estudiantes de
Física de la UNAH para debatir sobre tecnologías apropiadas y
ética de la tecnología (los estudiantes no habían asistido el
primer día, y recuperaron este día esa sesión), más conocer sus
intereses académicos y definir cómo ellos después podrían estar
dando las réplicas de las sesiones impartidas por Benigno, y
sesiones de apoyo para reforzar los conocimientos adquiridos a las
técnicas. Más tarde, reunión con los tres estudiantes de Física,
ingeniera de la Nasmar, técnico de la Nasmar y técnico de Ahjasa,
2 PCRs-agua y Raquel, para afinar el diseño del sistema de
Varsovia. Se obtuvieron recomendaciones para la contratación
y ejecución. Se acordó el apoyo de Benigno y de los tres
estudiantes de Física. Se acordó invitar a los tres estudiantes de
Física a sesiones de capacitación durante la instalación del
sistema.
- Viernes 21 por la mañana: reunión en la AECID a
petición de técnicos de la misma, sobre cuestiones generales de la
aplicación de la tecnología fotovoltaica a los proyectos de la
Agencia. Acordamos invitarles y mantenerles informados del
proyecto de Varsovia. Hablamos del interés del seguimiento al
proyecto, la sistematización y evaluación de la tecnología. A
ellos quizás les interese disponer o incluso publicar algo sobre
buenas prácticas.
- Viernes 21 a las 12.00 horas: conferencia en la UNAH en
la Facultad de Física (anuncio).
Se puede ver en youtube, a falta de que lo editen para mejorar el
audio: https://www.youtube.com/watch?v=iCKF__EjmVg
- Viernes 21 a las 13.00 horas: reunión con el Director de la
Facultad de Física, D. Alejandro Galo Roldán, y D. Marco
Flores. Se comentó el interés común de cooperación en Energías
Renovables. La UNAH quiere crear el Instituto de Energía, que
sería un centro de investigación y experimentación que coordinaría
Marco Flores. Tienen una revista indexada:
http://www.fisicaunah.com/RevistaFisica/Instrucciones . Son
6 los números publicados, y según comentan, no hay otra en
Centro-América de este tipo.
- Viernes 21 a las 14.00 horas: visita al taller de física, donde se está construyendo un prototipo de concentrador de luz solar para un pequeño tostador de café. Se conoce a otros colaboradores del área de Energía Renovables. En el almuerzo con Marco Flores se acuerda mantener el contacto para profundizar en posibles intereses comunes; se acuerda comentar con el departamento los avances y actividades de la instalación en Varsovia. Se comenta el interés de hacer un seguimiento y evaluación del mismo, o incluso un análisis para buenas prácticas o quizás algún trabajo académico o de investigación. Se comenta el interés de medir los datos reales de radiación solar para conocer la potencia posible de energía en la zona. Se comenta varias opciones: adquisición de aparatos medidores, utilización de aparatos propiedad de la UNAH si hay interés en hacer algún estudio científico o académico.
- Viernes 21: regreso a San Lorenzo. Cena con PCRs y varios voluntarios de CODDEFFAGOLF. Conversación con voluntarios de CODDEFFAGOLF sobre la posible contaminación e impacto de los parques solares (CODDEFFAGOLF está debatiendo en estos momentos su posicionamiento respecto a la instalación y concesión de espacio para nuevos parques solares en el sur).
- Sábado 22: visita a Amapala por la mañana. Por la tarde, viaje a Tegucigalpa - aeropuerto y SALIDA.
10 may 2016
SITUACIÓN ACTUAL DOS PROXECTOS INTERNACIONAIS DE COOPERACIÓN AO DESENVOLVEMENTO - MAIO 2016
- Continúa o Programa de Fortalecemento das capacidades locais e da participación comunitaria para mellorar o dereito ao acceso á auga potable e saneamento a través da xestión integrada do recurso hídrico nos 7 municipios da mancomunidade NASMAR.
- Agora mesmo o Programa continúa con fondos de Cooperación Galega da Xunta de Galicia, na súa Fase II, que remata en Novembro de 2016. Presentouse en Marzo a Xustificación Parcial (1ª anualidade desta Fase II).
- Recentemente anunciouse a concesión da subvención formulada á Xunta para a Fase III, na que ademais o Proxecto recibiu a máxima nota de todos os presentados na Convocatoria. A cuantía da subvención é de 199.968 €. O Proxecto rematará en Novembro de 2017.
- Permanecen os socios anteriores: Mancomunidade NASMAR e AHJASA (Asociación Hondureña de Juntas Administradoras de Sistemas de Agua) como socias locais. Ao igual que na Fase II, o Proxecto presentouse en consorcio co CARTOLAB da Universidade da Coruña, que continuará coa formación na aplicación gvSIG-Fonsagua e tamén en ferramentas de cartografía participativa. De feito está previsto que dúas persoas do Cartolab viaxen a terreo para algunha destas formacións. A persoa de referencia do Cartolab para a coordinación de todo esto está sendo Alberto Varela.
- Unha das actividades novidosas a destacar nesta fase do Programa respecto ás anteriores é a formación dunha Comisión de Enerxía Solar (integrada por ESF, NASMAR, a Universidad Nacional Autónoma de Honduras (UNAH) e o Departamento de Enxeñería Industrial da Universidade da Coruña (Campus de Ferrol) como entidade asesora) para implementar un sistema fotovoltaico para o bombeo de auga no abastecemento de dúas comunidades.
- O voluntariado do grupo está formado agora mesmo por unhas 10 persoas activas na sede da Coruña, e unhas 5 persoas da sede de Vigo teñen interese en integrarse, principalmente por esta nova liña de enerxía que está xurdindo nos proxectos de Auga. Están comezando os contactos para esto.GRUPO PROXECTOS DESENVOLVEMENTO RURAL (AGRO):
- Continúan os proxectos de fortalecemento das capacidades locais para a producción e o consumo de alimentos e o desenvolvemento económico con enfoque de soberanía alimentaria.
- Estase executando a última anualidade do Proxecto trianual de Soberanía Alimentaria liderado pola socia local, CODDEFFAGOLF, con fondos da Unión Europea, que remata en Xuño deste 2016, aínda que se pediu unha prórroga ata final de ano. Dentro deste proxecto está a construción dunha planta de procesamento de marañón (anacardo) e outra de mel, que están rematadas e equipadas, e en proceso de construción unha de hortalizas. Esta última está a financiarse en parte tamén a través do Convenio-AECID.
- Este proxecto coa UE está pendente de conseguir aínda unha pequena parte de cofinanciamento. Formulouse en Febreiro para o Concello de Lugo, e prevese saber a resolución como moi tarde no mes de Xullo.
- En Febreiro cumpliuse un ano de execución do Convenio con VSF, Amigos de la Tierra e 6 socias hondureñas (entre elas, CODDEFFAGOLF), con fondos da AECID, na liña de soberanía alimentaria con especial énfase no fortalecemento institucional, a creación de rede coas organizacións que traballan pola soberanía alimentaria no país, a formación política e a incidencia para a defensa da agricultura campesina e o territorio.
- Continúa tamén o Proxecto de soberanía alimentaria con fondos de Cooperación Galega da Xunta de Galicia, para o periodo 2015-2016 (con actividades como as Escolas de Campo, con pescadores, fomento do consumo responsable, apoio ás mesas municipais de Seguridade Alimentaria e Nutricional...). Presentouse recentemente a Xustificación Parcial e agora mesmo estase pendente de recibir os cartos para a segunda anualidade, que remata no mes de Novembro.
- Para intentar dar continuidade a este Programa a partir do ano que vén estase pendente da convocatoria da AECID, pois en 2015 presentárase un proxecto á convocatoria e, aínda que a subvención non foi concedida, obtivera unha boa puntuación.
- Continúan avanzando as conversas co CETMAR (Centro Tecnolóxico do Mar, con sede en Vigo), para concretar as posibilidades de colaboración con CODDEFFAGOLF nun proxecto na liña do fortalecemento da pesca artesanal. A última reunión por Skype foi en Febreiro pero sigue sin chegarse a decisións específicas, aínda que hai varias propostas moi interesantes e moita vontade de colaborar entre ambas organizacións.
- O voluntariado do grupo Agro sigue moi espallado (Vigo, Salceda de Caselas, Noia, Compos, Lugo, A Rúa...) e está intentando participar en actividades na liña da EpD (reunións sectoriais) para favorecer as xuntanzas presenciais do grupo. A última realizouse en Vigo, en conxunto con unha xornada de actividades organizada polo grupo da sede. Varias persoas de Agro están integradas nun grupiño para organizar unhas Xornadas de Bioconstrución en Vigo, en colaboración con Espiga.
GRUPO
|
PERÍODO
|
TÍTULO
|
FINANCIADOR
|
SOCIAS
|
SOCIAS
LOCAIS
|
ESTADO
|
PRESUP.
TOTAL
|
AUGA
|
Xaneiro
2015 - Novembro 2016
|
Fortalecemento
das capacidades locais e da participación comunitaria para
mellorar o acceso ao dereito a auga potable e saneamento a través
da xestión integrada do recurso hídrico, nos 7 municipios da
mancomunidade NASMAR, Honduras, fase II
|
Xunta
de Galicia -
Cooperación Galega
|
ESF
CARTOLAB
(Entidade agrupada)
|
NASMAR
AHJASA
|
En
execución (presentada en Marzo Xustificación Parcial da 1ª
anualidade)
|
270.657
€ (Porcentaxe subvención 83%)
|
AUGA
|
Xaneiro
2016 - Novembro 2017
|
Fortalecemento
das capacidades locais e da participación comunitaria para
mellorar o acceso ao dereito a auga potable e saneamento a través
da xestión integrada do recurso hídrico, nos 7 municipios da
mancomunidade NASMAR, Honduras, fase III
|
Xunta
de Galicia -
Cooperación Galega
|
ESF
CARTOLAB
(Entidade agrupada)
|
NASMAR
AHJASA
|
Resolución
esta mesma semana: aprobada a subvención
|
199.968
€ (Porcentaxe subvención 75%)
|
GRUPO
|
PERÍODO
|
TÍTULO
|
FINANCIADOR
|
SOCIAS
|
SOCIAS
LOCAIS
|
ESTADO
|
PRESUP.
TOTAL
|
D.
RURAL
|
Xaneiro
2015 - Novembro 2016
|
Fortalecemento
das capacidades locais para a produción e consumo responsable de
alimentos, e o desenvolvemento económico con enfoque de soberanía
alimentaria e cambio climático, en comunidades rurais dos
municipios de Nacaome e Amapala, Honduras
|
Xunta
de Galicia -
Cooperación Galega
|
ESF
|
CDFG
|
En
execución (presentada en Marzo Xustificación Parcial da 1ª
anualidade)
|
198.780
€ (Porcentaxe subvención 88%)
|
D.
RURAL
|
Xullo
2013 - Xuño 2016
|
Fortalecimiento
de la organización, alianzas y la producción agropecuaria de
grupos campesinos para mejorar la seguridad alimentaria (SA) en
los municipios de Nacaome y San Lorenzo, Honduras
|
Unión
Europea
|
CDFG
ESF
(entidade participante)
|
En
execución (prevése que se conceda prórroga ata finais de ano)
|
464.304
€ (Porcentaxe subvención 83%)
ESF
xestiona 19.239 €
|
|
D.
RURAL
|
Maio
2014 - Decembro 2018
|
Fortalecimiento
de las capacidades de los y las campesinas organizadas para
establecer un sistema de desarrollo rural justo, equitativo y
sostenible que garantice el Derecho a la Alimentación en Honduras
|
AECID
|
Veterinarios
Sin Fronteras
ESF
+ Amigos de la Terra (entidades agrupadas)
|
CDFG
+ outras 5 asocs. de des. rural
|
En
execución
|
Subvención:
2.500.000 €
ESF
xestiona 61.500 €
|
24 jul 2014
Visita a la comunidad de El Fortín, El Triunfo.
Ayer día 23 de Julio, visitamos la comunidad de El Fortín (El Triunfo) para observar una sistema de bombeo de agua a través de energía solar que abastece de un servicio de agua a alrededor de 60 familias de la comunidad.
Nos dimos cita allí varios representantes de diferentes organismos. Ventura como presidente de la junta de agua, el fontanero encargado de velar por el buen funcionamiento de todo el sistema, Wendy representando a la mancomunidad de NASMAR, Flor al ayuntamiento de Marcovia y Cristina Sesto y yo representando a ESF.
Este sistema, diseñado y ejecutado por Acción contra el Hambre hace ya 16 años, consiste en aprovechar la energia solar, a través de unos paneles solares situados en el tejado de una caseta cercana al pozo, para así dotar de energia a una bomba de agua que suministra el agua del pozo a un depósito situado en un lugar estratégico. De esta manera, el suministro de agua se realiza por gravedad a cada una de las casas de la comunidad.
| Paneles solares |
Mantuvimos una charla con la propia comunidad, en la que nos argumentaron la problemática actual que sufrían de algún tiempo para aquí. Esta visita nos brinda la oportunidad de saber de primera mano las experiencias de los ciudadanos durante estos 16 años de abastecimiento y tomar en cuenta estas premisas para fortalecer futuros proyectos de este tipo.
![]() |
| Pozo |
Otra de las informaciones que nos ha llegado de esta gente es el hurto o expropiación de material que sufrieron hace ya 8 años. Según comentan, un grupo de gringos aparecieron por el lugar y se llevaron el contador de galones que informaba del buen funcionamiento de toda la infraestructura, así como de algún que otro ordenador personal de la escuela escudándose en que estaban estropeados y que había que reparar todo ese material. Nada más se supo de ellos hasta el momento.
| Objeto del hurto |
Después de pasar un buen rato con los campesinos del lugar, nos volvemos a casa con nuevas experiencias que nos ayudarán a perfeccionar nuestra labor en próximos proyectos.
![]() |
| Depósito de agua |
| Revisando el agua del depósito |
10 nov 2011
...y la energía.
La totalidad de los proyectos de energía visitados han sido proyectos de solar fotovoltaica, y las utilidades para los que se han destinado son básicamente las que se citan a continuación:
Bombeo de agua desde un pozo al depósito.

Autonomía para iluminación y corriente en viviendas.
Existe una gran diferencia entre las instalaciones destinadas a la primera aplicación (sistemas de bombeo) y las otras dos (sistemas autónomos).Y es que no necesitan de baterías para su funcionamiento, mientras que se trata de algo indispensable para los sistemas autónomos.
La diferencia se magnifica a medida que uno platica con la gente y descubre que los principales motivos de “averías” de los sistemas son precisamente las baterías, en el caso de los sistemas autónomos, y las bombas en el caso de los de bombeo. Las “averías” más frecuentes son el agotamiento de las baterías y las sombras sobre los paneles en sistemas autónomos, y mal dimensionamiento de la bomba en el caso de los de bombeo. En todos los casos los paneles presentaban un perfecto estado.
El único motivo de estas “averías” es la desinformación. A todos los beneficiarios de los susodichos proyectos no se les brindó una simple capacitación sobre lo que iban a recibir, con lo cual desconocían aspectos simples pero vitales para la sostenibilidad de los proyectos. Aspectos como que todo sistema requiere un mínimo mantenimiento, que está formado por diferentes componentes (sustituibles) cuyos tiempos de vida útil difieren entre sí, aplicaciones diferentes a las establecidas, etc.
Lamentablemente estas “averías” se han traducido en paneles malamente almacenados, sistemas medio desmontados y en desuso por la no sustitución de baterías, bombas arruinadas al poco tiempo de uso...
¿Moraleja?







