25 sept. 2017

Ola Sanotee! Cal é o teu consello?



Aquela campaña de sensibilización de boas costumes, adicada principalmente a nenos de finais dos 90 (anque tamén valida para moitos adultos), era unha campaña que lembramos ben moitos galegos. Con el sabiamos distinguir os hábito que están mal, están moi mal, dos que están ben.  
Aquí en Honduras existe un problemas grave de hábito, neste caso non só se trata de que non laven os dentes ó marchar para a cama, ou non leven o estudio o dia. Trátase de que facer co lixo. A despreocupación por parte da poboación catracho en canto hábitos de recolección de desfeitos pide a berros que Sanote sexa PCR 2018.  
Un dase de conta poñendo o primeiro pé en Centroamérica deste problema, as cunetas, as beirarrúas... Os plásticos forman parte do chan nalgunhas zonas tanto, que o pensamento de “total, un mais, que mas dá” cala profundamente na mentalidade hondureña.



Ilustración 1. Estación de autobuses de Choluteca

Pero isto non vén do cidadán de a pé, o problema ten o seu orixe mais arriba, as administracións locais teñen abandonada de maneira absoluta o tema da recollida de residuos e apenas existen (tendo sorte) algún punto donde se poida tirar o lixo. Así que, en pobos como o do Triunfo, o que se fai é que en cada casa se amontonen e se queimen os plásticos.


Ilustración 2. Punto de recollida no parque do Triunfo

O problema principal e que o uso de plásticos nas últimas décadas entendeuse dunha maneira rapidísima, tanto que hoxe en dia parece inimaxinable comprar calquera produto sen que fose envolto nunha pequena bolsa de plástico transparente. Sen Europa xa é esaxerado o tema dos envases, aquí incluso pódese dicir que vai mais alá, sempre falando en proporción a cantidade de produtos que están dispoñibles. As empresas e administración son as principais responsables disto, xa que para nada están interesadas en usar materiais mais “Earth friendly”.
Pola contra, esta rápida extensión dos plásticos no foi capaz de ser contrarrestada por unha eficaz xestión de residuos, e mais, esta atópase en pañais agora mesmo.
A maioría dos municipios non contan cunha estructura de vertedoiro aislada e ben saneada para a disposición final dos residuos sólidos, senón que o lixo vai a vertedoiros a ceo aberto, e incluso ata se queiman os materiais de refugallo sen ningún tipo de separación.


Ilustración 3. Queima de lixo no Instituto do Triunfo

Esta queima e sumamente practicada, e trae unhas consecuencias ambientais devastadoras, xa que se emiten gases sumamente tóxicos a atmosfera. Tamén se contaminan os solos, as augas e favorece a proliferación de insectos e baterias dañinas para a saúde.
Como exemplos de casos graves aquí no Triunfo, chamounos a atención o da poboación de Barrio Nuevo, preto do desvío das Hormigas, onde un pozo excavado secou tempo atrás, e a xente do pobo comezouno a usar de cremtarorio. Agora mesmo ese pozo está a rebosar de plástico, e non só é foco de numerosas enfermidades, senón que é unha entrada directa dos contaminantes dos materiais de refugallo os acuíferos locais.


Ilustración 4. Vertedoiro crematorio preto de San Marcos de Colón

O problemas ca auga aquí no sur de Honduras está ligado co da contaminación, por suposto. Como a auga non é potable, non se pode beber directamente da billa, polo tanto a auga potable véndese en embases, que van dende bidóns grandes de auga de unos 20 litros que son reutilizables, a bolsitas de agua de medio litro. Estas bolsiñas son moi populares, e tamén é moi popular tiralas polo chan desgrazadamente. Por iso que é isto e como a pescadilla que se morde a cola, canto mais contaminada está auga, mais se contamina para tratar de atallar o problema. Por iso é moi necesario que canto antes, que os hondureños e hondureñas (extrapolable o resto de Mesoamérica) tomen as rendas deste problema, a través de sistemas de sensibilizacion que vaian desde a mesma educacion que se recibe nas escolas, ata o propaganda por parte das institución locais e xerais.


Ilustración 5. Camiño chegando o rio Guale, no Triunfo

Por iso, as campañas de sensibilización agora mesmo móstranse imprescindibles, necesitase que a poboación vexa isto un problema primordial. Pero isto non é unha tarefa sinxela para nada.
Seguindo como exemplo no Triunfo, estudando as fichas sociais que se levan a cabo nas comunidades rurais, entre as necesidades primordiais atópanse a enerxía eléctrica, auga potable, escolas, ruas en condicións, letrinas, emprego, as enfermidades... en ningunha se atopa nunca a recollida do lixo. Isto é ben sinxelo, os hondureños non se preocupan do lixo, porque hai bastantes mais problemas diante nos seus rankings particulares. As administracións saben iso,  como problemas hai xa dabondo, tampouco lles interesa sensibilizar de novos problemas, e menos ainda se son difíciles de solucionar e implica un enfrentamento coas grandes organizacións.

O sanote catracho tería unha tarefa titánica aquí. Tan titánica, como necesaria.

24 sept. 2017

Resumo do proxecto de agro 2017

Hai uns días, a Xunta de Galicia resolveu a adxudicación das axudas para proxectos de cooperación para desenvolvemento no exterior, resultando beneficiado dunha das subvencións o proxecto de  agro de Enxeñaría Sen Fronteiras Galicia, xunto con CODDEFFAGOLF (Comité para la defensa y el desarrollo de la fauna y flora del Golfo de Fonseca) como socia, e o Cartolab (Laboratorio de Enxeñaría Cartográfica) como entidade asociada. Desta maneira, xa se conta co monto necesario para executar as actividades que máis investimento requiren ao abeiro do Proxecto de fortalecemento das capacidades de incidencia política e xeración de alternativas produtivas sustentables de organizacións da sociedade civil vinculadas ao sector pesqueiro e agrícola a pesquena escala en sete municipios costeiros da Rexión 13 - Golfo de Fonseca, Honduras, con enfoque de soberanía alimentaria e defensa do territorio.

O proxecto está orzado en 244.892€, sendo un 91,87% do financiamento aporte do goberno galego, o equivalente a 225.000€, e ten un período de execución de 23 meses, de xaneiro de 2017 a novembro de 2018. Ao mesmo tempo, as súas accións abranguen a Rexión 13 - Golfo de Fonseca, concretamente nos municipios de Amapala, Nacaome, Alianza e San Lorenzo (Departamento de Valle) e Marcovia, Namasigüe e El Triunfo (Departamento de Choluteca).

Traballarase directamente con 385 familias organizadas en 7 grupos locais de agricultores/as e pescadores/as artesanais das comunidades de Playa Grande, Mapachín, San Lorenzo Centro, Agua Caliente e 21 representantes de organizacións civís e gobernamentais aglutinadas na Mesa Municipal de Seguridade Alimentaria e Nutricional (SAN) de Nacaome. Ademais, vincularanse á acción de forma indirecta, en primeira instancia, 1686 familias de agricultores/as e
pescadores/as doutras “seccionais” de CODDEFFAGOLF.

O contexto que engloba as accións contempladas no proxecto presenta as seguintes problemáticas: Débiles capacidades organizativas e de incidencia dos grupos locais.
  • Limitados espazos de participación e incidencia para os sectores primarios de pesca e agricultura.
  • Iniciativas agrícolas e pesqueiras desarticuladas dun enfoque de cadea.
  • Escasa valorización do territorio e da produción agrícola e pesqueira.
  • Políticas nacionais que ameazan a soberanía alimentaria e comprometen os recursos naturais.
  • Baixos ingresos familiares debido ao elevado nivel de desemprego.
  • Escaso acceso da muller e a mocidade a espazos de decisión e produción en zonas rurais.
  • Falta de metodoloxías innovadoras que melloren os procesos de desenvolvemento na área rural.

Así pois, agárdase que o proxecto incida no fortalecemento doutras Organizacións da Sociedade Civil que defenden e promoven o sector primario de pequena escala, entre as que se atopan cooperativas e grupos organizados de pescadores/as e agricultores/as, ou de marisqueiras, asociacións locais e internacionais que traballan na zona no ámbito da soberanía alimentaria e a defensa do territorio. Tamén se espera que os espazos de concertación social e participación nestes dous ámbitos saian fortalecidos.

Para ter unha visión máis completa do proxecto, no seguinte cadro relaciónanse os obxectivos e resultados perseguidos coas actividades a realizar para a súa consecución. Cabe sinalar que algunhas delas xa se foron executando nestes meses de 2017.

Obxectivo xeral: Reducir a vulnerabilidade alimentaria con un enfoque de dereito e soberanía alimentaria en poboacións vulnerables do sur de Honduras
Obxectivo específico: Fortalecer as capacidades de incidencia política e de xeración de alternativas produtivas sustentables de Organizacións da Sociedade Civil (OSC) vinculadas ao sector pesqueiro e agrícola de pequena escala
Resultado 1.1 Fortalecidas as Organizacións da Sociedade Civil que promoven a soberanía alimentaria e a defensa do territorio.

Actividade 1.1.1 Diagnose de OSC que traballan nos 7 municipios en materia de Soberanía Alimentaria e Defensa Territorial.
Actividade 1.1.2 Implementación dun proceso formativo que potencie o liderado institucional e local.
Actividade 1.1.3 Deseño de ferramentas de xestión organizativa para grupos locais de pesadores/as e agricultores/as de pequena escala.
Actividade 1.1.4 Acompañamento aos grupos (pesqueiros e agrícolas) na construción dunha axenda local que promova a participación e incidencia en materia de Soberanía Alimentaria e Defensa Territorial.
Actividade 1.1.5 Implementación de ferramentas de arte lúdica para a superación de problemas e conflitos internos dos grupos.
Resultado 1.2 Ampliadas as posibilidades de medios de vida sustentables de agricultoras/es e pescadoras/es de pequena escala mediante procesos innovadores.

Actividade 1.2.1 Defensa e mellora participativa de variedades de millo criollo.
Actividade 1.2.2. Desenvolvemento de dúas pilotaxes para a maduración de emprendementos produtivos en grupos cun nivel de organización intermedio
Actividade 1.2.3 Creación dunha unidade xestión de mercados locais para a promoción de espazos formais de comercialización.
Actividade 1.2.4 Experimentación e monitoreo de iniciativas de cría de pargo en gaiolas como alternativa de produción pesqueira sustentable
Actividade 1.2.5 Capacitacións a grupos produtores para a mellora da calidade e a comercialización de produtos locais, con enfoque de identidade territorial

Resultado 1.3 Alcanzados procesos para a xeración de coñecemento en políticas nacionais que fortalezan a gobernanza do sector agrícola e pesqueiro.

Actividade 1.3.1 Implementación da Escola de Formación Política para os sectores produtivos.
Actividade 1.3.2 Participación de sectores produtivos en espazos de decisión, mesas e outros: reunións coa Secretaría de Agricultura e Ganadería (SAG), incluíndo a Dirección General de Pesca y Acuicultura (Digepesca).
Actividade 1.3.3 Edición de “leccións aprendidas” das iniciativas de desenvolvemento do sector agrícola e pesqueiro con impactos positivos xerados.
Actividade 1.3.4 Valorización da identidade territorial na zona de intervención.
Actividade 1.3.5 Cartografía participativa para a defensa do medio ambiente e promoción da identidade territorial entre a mocidade.


18 sept. 2017

CAPÍTULO 6. FINDE EN AMAPALA

Como xa vos contamos sobre o noso tempo de lecer, as findes convertímonos en guiris. Guiris que van con autóctonos a sitios incribles e non tipical turist, pero engadimos as gafas de sol, agarramos a cámara de fotos, e alá vamos!
Esta finde tocou Amapala, unha illa no Pacífico. É a nosa favorita, e da igual que non viramos as outras, porque esta é impresionante, a conxunto coas súas xentes.

Amapala emerxeu no mar debido á erupción do volcán que lle da o nome á illa, agora extinto e cuberto de vexetación de selva tropical e un fervedoiro de biodiversidade. 


O mapa turístico da illa.


O grupo de viaxe, mestura de procedencias (3 de Honduras, 1 de Canadá e 3 de Galiza) e de sabedorías (desde fotografía, bioloxía, enxeñaría, políticas, ambientalismo...).



 O primeiro día dedicámolo a percorrer as praias da illa, comezamos a camiñar cara a praia de Zapote co ritmo tropical ao que nos estamos afacendo tan ben, a ver quen nolo saca cando esteamos de volta!
Así foi, que de camiño coñecemos a unha familia que nos abriu as portas da súa casa para ensinarnos as súas formas de traballar no mar, descubrimos aí o que son os curiles e os cascos de burro (estilo berberecho pero tamaño dinosauro), e tamén probamos unhas sardiñas que fan en conserva salgada, de nome pepescas. De camiño á primeira praia coñecemos a Mauricio, que se uniu ao grupo e estivo aprendendo a sacar bonitas fotos da súa illa.


 Aprendendo sobre o secado das pepescas e sacando fotos de Amapala.


A burbulla inmobiliaria e construír a pé de praia eiquí é outro concepto, non imaxinamos como sería en Galiza xantar coas cadeiras do bar na mera praia, cos pes a remollo sen que queden aterecidos pola temperatura da auga. E, moi importante, que os bares e restaurantes conten con hamacas para durmir a siesta, ou para descansar cando o pida o corpo, iso si que é unha boa idea. Aproveitamos para pedir o copyright disto, se algún día poñemos un negocio, vinde probar as hamacas!!

O día foi pasando e fomos coñecendo vilas mariñeiras con lanchas en cada praia, en cada impresionante praia co seu correspondente impresionante solpor.












 Mais, no paraíso tamén existe controversia, quédannos ganas de poder limpar todo o lixo que se acumula, tendo en conta que o primeiro será sensibilizar co obxectivo de que todos os plásticos non cheguen ao mar. Algo nos gustaría facer respecto a isto, non deixedes de ler as nosas crónicas.




A nosa primeira noite tampouco defraudou, sentimos os restos do furacán Harvey, que non afectou á costa do Pacífico de Honduras onde nos atopamos, mais chegou en forma de tormenta tropical, tormenta eléctrica de mais de unha hora, moi intensa para nós, e só unha brisa para os amapalinos, que afeitos aos cortes de luz na illa, nada mais rematar a tormenta, comezaron a música e a festa (grazas a un xerador) no bar da vila.

Ao día seguinte tocou madrugar, mais mereceu a pena para coñecer a selvática Amapala e subir ata o cumio do volcán que lle da nome. Polo camiño sorprendémonos con centos de aves, réptiles, bolboretas, árbores... e xa chegados arriba, marabillámonos coas vistas: El Salvador a un lado, Nicaragua ao outro, o océano Pacífico á fronte, e a nosa Honduras á outra fronte. E, coa nosa racha de alegría e boa sorte, tivemos a sorte de coñecer ao señor Maradiaga, gardián do cerro, ao que admiramos pola súa autosuficiencia de vida no cumio dun volcán: explicacións da colleita da yuca e da cociña do pitero (armadillo para nos), entre outras cousas.
  




A fin de semana rematou con moitas sensacións boas, agardamos voltar pronto e seguir desfrutando desta illa do Pacífico e das súas xentes.



















CAPÍTULO 5. TEMPO DE LECER

CAPÍTULO 5. TEMPO DE LECER

Ben, despois de dúas semanas de estar aquí, a verdade e que só podemos dicir que estamos encantados con tódalas cousas que aquí estamos descubrindo. O primeiro que choca e que parece imposible a priori, é que un pais que comparte lingua con nós, haxa tantas palabras distintas e expresións tan propias que até a veces non consigamos entendernos. E gracioso que moitas das palabras que para nós parecen totalmente inofensivas e de uso diario, aquí te fagan parecer un obseso sexual, moitas veces os propios catrachos non poden evitar esbozar un sorriso ó oírnos. A verdade que a coñita do verbo coger xa parece a de “A pique el portaaviones” de Los Simpsons. Continuamos a facer esforzo para introducir a palabra agarrar e tomar en sitios que moitas veces aínda me rechía nos oídos, e xa notamos que algunha expresión se nos vai adherindo de forma involuntaria ao noso uso, facéndonos pensar a veces como puidemos vivir antes sen ela.


Como método de inmersión, Vero e mais eu aquí no Triunfo tamén tratamos de almorzar (ollo, aquí o almorzo e o xantar, e o xantar en Portugal e a cea, asi que como moralexa non quededes pa comer cun catracho e un portugués á vez) algunhas das miles de froitas que aquí existen, facer unha listaxe delas daría para escribir outro blogue, pero algunhas das que probamos son as lichas, pequenas e un pouco acedas, as guayabas, mais secas, mangos, aguacates, piña, nances (non nos convenceron moito, aunque abundan moitísimos), semente de marañón (anacardos)... etc etc. As froitas aquí teñen un sabor especialmente intenso, o que moitas veces fai que che encante moito, ou te empalague pola cantidade de azucre que conteñen.



Lichas hondureñas


Durante a semana na que tivemos a reunión coas copartes e as capacitacións con Mireia, tamén tivemos un oco nunha noitiña para poder desfrutar das augas termais que brotan do río en Nacaome. Un sitio verdadeiramente espectacular, nin sequera o pato gardián das charcas conseguiu estragar, aínda que Danis nun momento de despiste foi vítima das súas poderosas mandíbulas. Unha velada encantadora, na que case cocemos como polos nalgunha das pozas (ríase vostede das termas de Ourense).



Nesa mesma fin de semana, puidemos disfrutar nunha escapada da artesanía de Lenca en La Arada, un pequeno pobiño ás beiras da panamericana, a poucos kilometros xa da fronteira con El Salvador. Alí, as mulleres lencas dan renda solta a todo o seu arte e o bon facer e deseñan todo tipo de artigos, usando exactamente os mesmos métodos e técnicas antigas. Cada peza é única e reflexa tanto as tradicións étnicas do lugar. Aquí vemos algúns exemplos.



Forno de Lenca



Tamén puidemos desfrutar da primeira navegación pola ría, nunha das barcas de feito do expresidente de Coddeffagolf. Facía aínda un sol de xustiza cando nos subimos a chalana, anque como veremos, cambiaría ben o conto. A ruta transcorría polo medio das miles de vexetacións de mangle que alí no golfo se atopaban, unha planta incrible, vida de Asia, que conseguía crecer pese a alta salinidade do golfo. A marea mais ou menos baixa permitíanos ver a parte de abaixo destas plantas desprovistas de follaxe:



Logo da pequena travesía chegamos a Praia do Amor, unha fermosa illa de area, onde o nivel da auga, pese a esta subindo a marea, permitía o baño, sempre rodeados desa fermosa vexetación por tódolos lados.



Tras isto, poñémonos rumbo a Illa dos paxaros, xa o lonxe, esta illa apreciábase especial respecto das outras do golfo, xa que se avistaba como un pequeno enxameo por encima. Esta illa era usada ocupada de forma masiva por todo tipo de paxaros (cormoráns, garzas, tijerillas, pelícanos, garcetas, avetorillos, espátulas rosadas...), asentándose ata destruír a súa vexetación, polo que cambiaban a outra, mentres esa se rexeneraba, e asi ciclamente por todo o golfo. Un espectáculo natural incrible, entrar nesa illa e verse rodeado de miles de paxaros (cos perigos que acarrexa esta acción, que llo pregunten a Vero e a Mireia, que foron vítimas dun ataque bombardeiro). 


E alí foi cando aconteceu.. unha nube de cor negro coma o chamizo púxose rapidamente riba das nosas cabezas. Descargaba raios que cruzaban o ceo e permanecían incluso segundos sobre el. Aínda o dia anterior bromeábamos con Xabi sobre que nunha tormenta ó mellor era estar no mar... pois alí nos atopábamos. O camiño de volta antollouse inquietante, pero os lostrego poñían ante nós un espectáculo de luces, que se quedara seguramente gravados nas retinas dos que alí estabamos. Conseguimos chegar sans e salvo a costa, e refuxiámonos da auga nun dos locais/restaurantes da praia. Incrible experiencia.

Ao terceiro finde da nosa estancia aquí, por causas do destino, aos camiños do grupo Auga e do grupo Agro dividíronse. Eu e Vero improvisamos unha fuxida a de fin de semana a León Nicaragua, xa que Guillermo, o fillo dos nosos caseiros, estudiaba alí nas fin de semanas. O madrugón foi prominente para marchar, xa que iamos para que Guille entrase en clase, aínda era de noite cando cruzamos a fronteira. Chegamos de maña cedo a León, e a verdade e que, pese a no ter bloques de edificios nin rúas ultra anchas, xa daba sensación de estar nunha cidade ben grande. Demos unha volta, acompañados dun guía e dunha parella española, e coñecemos un pouco mais a historia revolucionaria da cidade, os levantamentos sandinistas contra os gringos, as revoltas estudantís contra o goberno somocista, e un pouco das culturas precolombinas e das tribus dos Sutiava. Fíxonos especial gracia como as tribus facían mofa de forma moi picaresca dos españois colonizadores a través das suas festas, e da adaptación das súas costumes a relixión católica.

Tamén aproveitamos para visitar un volcán!!! O Cerro Negro, un volcán de xuventude nada común, xa que se erixiu no 1850 (e tempo xeolóxico, estamos falando de hoxe mesmo) e segue activo, a última erupción foi no 1999. Unha experiencia incrible, das que quizais só se fai unha vez na vida. Ademais que despois a baixada sería tamén moi espectacular, xa que baixariamos cunha especie de trineo polas lomas de gravilla do volcán.






11 ago. 2017

Historias de soberanía alimentaria y vida

Aquí dejamos 3 interesantes vídeos con la sistematización realizada por Jorge Urdapilleta Carrasco, de algunos procesos del proyecto que nuestro socio hondureño CODDEFFAGOLF lideró, subvencionado por la UE, y en el que participamos. Historias de vida de personas que vieron como mejoró su acceso a alimentación:

9 ago. 2017

Capítulo 4. Que facedes en Honduras?

A crónica galecatracha de hoxe intentará responder á pregunta das nosas seareiras que se preguntan entolecidas que é o tal PCR e que se nos perdeu en Honduras.

PCR significa Programa de Coñecemento da Realidade. Cando nos apuntamos á convocatoria de ESF, isto se nos dicía: "ESF GALICIA organiza o Programa de Coñecemento de Realidade co obxectivo final de promover unha cidadanía global crítica e solidaria, potenciando o proceso de aprendizaxe das persoas da nosa sociedade a través do coñecemento de primeira man das desigualdades entre países". Pero que significa todo iso na práctica?

Pois coñecer os problemas do sur de Honduras, a idiosincrasia do pobo catracho, a súa forma de vida, as súas loitas sociais, formas de organización, os proxectos de ESF, as nosas copartes, a xente, a cooperación, os resultados... Viñemos a coñecer todo e non ha quedar segredo en Honduras sen descubrir. Ou alomenos, iso intentaremos no sur.

Aquí é onde estamos, na rexión do Golfo de Fonseca. Adri e Vero viven en el Triunfo, departamento de Choluteca. Eu vivo en San Lorenzo, departamento de Valle. San Lorenzo dá ao mar, concretamente aos manglares da Bahía de San Lorenzo. El Triunfo é zona de interior, preto da fronteira con Nicaragua.

O certo é que levamos dúas semanas dende a nosa chegada a Honduras e semella que foi hai un mes, porque parece imposible pensar que todas as cousas que fixemos e todo o que aprendemos ocorreu en tan poucos días. Por iso, resumir todo iso vai ser unha tarefa difícil, por non dicir pouco factible, pero velaquí as actividades que fomos desenvolvendo ao abeiro do PCR:

PCR AGRO


1. Reunións do Convenio AECID

ESF, xunto con Veterinarios Sen Fronteiras e Amigos da Terra, forma parte dun Consorcio de ONGs  que está executando un proxecto de cooperación a catro anos, financiado pola AECID, no que participan copartes da zona sur e occidental de Honduras (CODDEFFAGOLF, ANAFAE, ADEPES, CODIMCA, La Vía Campesina). Este proxecto, denominado “Fortalecimiento de las capacidades de los y las campesinas organizadas, para establecer un sistema de desarrollo real, justo, equitativo y sostenible, que garantice el derecho a la alimentación, en Honduras. Convenio 14-CO1-293” ten como obxectivos fortalecer as organizacións copartes e as súas bases, aplicando un enfoque de xénero e políticas de xuventude, promover a incidencia política e mellorar a produción do campesiñado local. 
Este convenio atópase na fase intermedia de execución –vai polo terceiro ano–, polo que se realizou unha avaliación externa, que ocupou boa parte do tempo das reunións nas que tiven a oportunidade de participar: reunión do Consorcio co avaliador para transmitir os comentarios; reunión do Consorcio para aceptar ou rexeitar as recomendacións; reunión entre ESF e CDFG sobre o informe técnico do PAC 3 e finalmente a reunión de copartes celebrada na localidade de San Marcos de Colón durante os días 1,2 e 3 de agosto.

Encontro Nacional de Copartes do Convenio en San Marcos de Colón.

No Potrillo tivo lugar o encontro entre todas as organizacións do convenio, que seguiron unha axenda moi intensa e completa, coa que se puido cumprir case na súa totalidade. Desta maneira, falamos do contexto político de Honduras de cara a programar as seguintes accións, realizamos unha análise DAFO para obter as conclusións do que se debería mellorar e do que se debería continuar no Convenio, levamos a cabo interesantes reflexións sobre como conseguir os obxectivos, reestruturamos os indicadores e, o máis interesante, escoitamos as experiencias das persoas beneficiarias do convenio. Mulleres e xoves nos contaron como grazas á Escola de Formación Política e á Escola de Campo se empoderaron, aumentando a súa autoestima, capacitándose, e reorientando as súas vidas a actitudes máis saudables e sustentables.

Caixa Rural liderado por mulleres.

O encontro nacional de copartes rematou cunha xira de campo na comunidade La Albarrada, nunha contorna montañosa. Alí as mulleres lideran as organizacións comunitarias, como a Caixa Rural, unha iniciativa creada en 2011 que pasou de 2.000 lempiras a máis de 300.000, podendo así financiar proxectos locais. Ao mesmo tempo, amosáronnos o aprendido na Escola de Campo, a través das súas hortas biointensivas nas que conseguían producir alimentos variados de forma sustentable, logrando así a soberanía alimentaria. Cabe dicir que as mulleres e as persoas mozas da comunidade tamén estaban integradas nestas dinámicas: verdadeiras referentes!

La Albarrada.

La Albarrada significa "Rocha firme" e toma o nome das rochas que se ollan ao alto.
Campesiñas (mozas novas incluídas) e campesiños da comunidade de La Albarrada amosan orgullosas as súas hortas. Tamén aparece Juan Carlos, de ADEPES, o seu instrutor da Escola de Campo, unha das actvidades do Convenio.
As ONGs do Consorcio e cadansúas copartes visitamos unha das Comunidades para observar en terreo os resultados.

2. Reunións de gobernanza

A coparte local de ESF é CODDEFFAGOLF (Comité para a Defensa e o Desenvolvemento da Fauna e Flora do Golfo de Fonseca), CDFG de aquí en diante. É con esta ONG coa que desempeño a maior parte das miñas actividades, integrándome como un compañeiro máis da súa oficina, e habitando nas súas instalacións (un auténtico privilexio). CDFG é unha organización moi potente, con tres décadas de andaina, varios proxectos executados con diferentes ONGs internacionais e cunha personalidade moi activa nos foros de incidencia e espazos de gobernanza, tanto locais como a nivel rexional. Neste senso, CDFG asiste ás mesas de gobernanza local e municipal e tamén forma parte do movemento MASS-VIDA (Movemento Ambientalista Social del Sur por la Vida).
As mesas son espazos de gobernanza que integran tanto a organizacións da sociedade civil, empresas e institucións gobernamentais. Até o de agora participei nunha reunión conxunta das Mesas SAN (Seguridade Alimentaria e Nutricional) e AGRACC (Ambiente, Xestión de Riscos e Adaptación ao Cambio Climático) da rexión 13 Golfo de Fonseca. En dito encontro compartiuse tempo para a presentación de proxectos na zona, coma o Proxecto de Gobernanza Hídrica ou da constitución da Mesa SAN no municipio de El Triunfo. Tamén se debateu sobre as responsabilidades de ambas mesas na preparación do Foron Trinacional (Honduras, Guatemala e El Salvador) sobre as temáticas SAN e Cambio Climático.
Reunión conxunta das Mesas SAN e AGRACC.

3. Taller de comunicación

Unha das debilidades de CDFG é a falta de implicación das bases e das persoas líderes de cadansúas comunidades na organización, o que xera ausencia de debate interno e falta de cohesión na transmisión da mensaxe da organización ao resto da sociedade. Por este motivo, en reunións co Comité Directivo e a Dirección do Equipo Técnico de CDFG propúxoseme a posibilidade de impartir un taller de comunicación que xerase debate nas reunións da Xunta Directiva e que brindase ferramentas para a construción de argumentarios e discursos para todo o persoal de CDFG. 
Aceptando a proposta, na reunión bimensual da Xunta Directiva organicei un taller de comunicación que intentase satisfacer as necesidades da organización. Ao observar que nun dos temas incluídos na axenda do encontro non se atopou un debate de ideas que definise a postura da organización respecto á súa participación nos movementos sociais, aproveitei o tema para xerar o debate con técnicas de debate competitivo. Así pois, logo de compartir diferentes técnicas de comunicación non verbal, construción do discurso, pautas sobre a forma e contido da mensaxe, propuxen dividir aos asistentes en dous grupos: un a favor e outro en contra da participación de CDFG no Movemento MASS-VIDA. Os propósitos eran: o traballo en equipo para lograr a coherencia interna; a construción de argumentos, profundar neles e buscar evidencias que apoien os seus razoamentos; e mellorar a súa capacidade de refutación e contrargumentación. De momento é cedo para ver os resultados, pero o momento do debate foi divertido, didáctico e súper interesante.

Explicando a importancia da comunicación e ensinando algunhas ferramentas útliles para elaborar discursos, argumentarios e transmitir a mensaxe.

Dinámica de debate sobre a participación de CDFG no movemento MASS VIDA.


PCR AUGA

Os PCRs de auga, que imos estar durante tres meses aprendendo e axudando no que poidamos no proxecto que leva en marcha desde o 2013, sobre o dereito humano á auga no sur de Honduras, tamén vos iremos contando todas as cousas que viñemos facer, pois ainda que o pareza... non só viñemos a pasear!! ;)
Unha soa noite no Triunfo e de volta a San Lorenzo. Alí asistimos como parte de ESF á reunión de coordinación da Fase 3 do proxecto, onde puidemos coñecer ás contrapartes de Honduras: NASMAR (Mancomunidade de 7 municipios do sur de Honduras) e AHJASA (Asociación Hondureña de juntas administradoras de sistemas de aguas).
Os seguintes 3 días asistimos ao curso de formación en GvSIG-Fonsagua, que nos deu Mireia de ICARTO.  Alí estivemos cos técnicos municipais aprendendo a traballar co programa, que é un sistema de información xeográfica que está deseñado especialmente para Honduras e serve para o manexo da información do plan de xestión integrada do recurso hídrico (PXIRH).

Capacitación en GvSIG-Fonsagua dos técnicos municipais e os PCRs no local de NASMAR.
Con este programa estamos a traballar no día a día, introducindo os datos de campo que os técnicos foron recollendo ao longo deste ano. Axúdanos a familiarizarnos coas Comunidades, os seus nomes e localización, as costumes da sociedade e as características do terreo e a flora do lugar, entre outras cousas. 
Xa formadas e con ganas de ir a terreo, comezamos nunha comunidade chamada Tres Piedras, onde se elaborou unha ficha social con datos da comunidade  recollidos en Asemblea, e unha ficha técnica localizando cada casa, fontes, pozos, e analizando os seus caudais e parámetros físicoquímicos de calidade da auga. Tamén se fixo un pozo perforado e foi un éxito!! Saíu auga en abundancia suficiente para abastecer a toda a comunidade, unha alegría! A partir de agora haberá que ir detallando o trazado do abastecemento de auga para cada casa.

.Elaboración da ficha social en Tres Piedras. Abaixo, facendo croquis da comunidade. Arriba, respondendo ás preguntas da ficha en asemblea con representantes de cada vivenda























Elaboración da ficha técnica de Tres Piedras. Localización das coordenadas dos pozos, toma de mostras de auga e analíticas. 
Tamén estivemos a visitar outra comunidade chamada 12 de Febrero, na fronteira con Nicaragua, preto do volcán San Cristobal. Alí hai augas termais que empregan tradicionalmente para curar moitas enfermidades, especialmente as relacionadas coa pel. En 12 de Febrero xa dispoñen de un pozo, e as actividades que estivemos a facer foron de localizar en detalle os lugares por onde se van dirixir as tuberías de abastecemento, con axuda dunha estación total. A xente é encantadora e as súas comidas riquísimas! Que ben o pasamos.


Arriba, traballo de campo coa estación total para o levantamento dos puntos topográficos. Abaixo, foto de grupo coa comunidade de 12 de Febrero ao remate da xornada.

Outras comunidades que visitamos foron Alto de doña Julia e Las Arenas, onde asistimos á perforación de un pozo e ás reunións de coordinación entre as dúas comunidades, pois despois da alegría de ter unha nova fonte de auga, toca coordinarse e traballar para darlle avance ao proxecto de abastecemento.


Arriba, momentos previos ao traballo da máquina de perforación do pozo en Las Arenas. Abaixo, reunión de coordinación entre as comunidades de Alto de doña Julia e Las Arenas.
Nestas reunións acompañamos aos técnicos de NASMAR e AHJASA, Héctor e Manuel, que, ademais do traballo técnico, fan un traballo ben importante de concienciación e empoderamento sobre o recurso hídrico. É importante que a poboación sexa consciente das súas necesidades e que loite por conseguir un acceso digno á auga, coa mínima dependencia de institucións.
O obxectivo último de proxectos coma este, no que temos a sorte de estar formando parte con ESF, é que a sociedade se organice por si mesma e defenda o seu: solo, auga, ríos, mares, bosques... como parte integral da vida e fonte de saúde.

. E á saída dos traballos en oficina, a disfrutar dun chocobanano

25 jul. 2017

Crónicas galecatrachas

Capítulo 1. Comeza PCR 2017 (por Adrián López)


Ey! Que pasa chavales, todo bien? Todo correcto? Y yo que me alegro!!... ejem ejem, perdoade rapaces, que isto de publicar na internet subese rapido a cabeza... Bueno, como anuncia este titulo, chegou pa ben ou pa mellor o PCR 2017!! Todos estabades agardando mais esta temporada ca de Game of thrones, pero estamos de volta!! Esta tempada, cambian os actores, o mais puro estilo True Detective, e despois de recibir as mellores leccións dos nosos veteráns, Irene, Marcos e Miguel, collemos o seu legado tres intrepidos padawan: polo lado de auga,Vero e Adrian encargaremonos de que os mosquitos de El Triunfo non pasen fame, dandolles asistencia humanitaria todalas noites, e polo lado de agro, Dani será o gardián do manglar, o vixiante da ria de Fonseca, e militará nas filas de San Lorenzo. De esta maneira, poñemonos de camiño como bós galegos que somos alá para as americas, buscando o progreso tamén como antano, pero dunha maneira un pouco diferente a como a facian os nosos devanceiros. Nós mais que mais que tratar de chegar con un Mercedes novo do trinque e cun traxe branco fardando a romería de Santo Eulalio de Frades o noso progreso vai ir mais dedicado a alma. O obxectivo principal será introducirnos nunha sociedade e cultura moi diferente a nosa, tanto que creo que non teñen nin pimentos de Padrón... e ver como nos amañamos para adaptarnos tanto ó clima como as costumes, para que podamos aprender o máximo, e aportar anque sexa un pequeno grán de area difundindo cono vive aqui a xente e a que problemas se teñen que atañer. Para facervolo chegar a vos, queridos pecerrebeliebers, invocamos e creamos esta nova sección, as Crónicas Galecatrachas, donde vos iremos poñendo ao loro de como vai a nosa vida por alá, e das aventuras e adveridades que pasaremos esta nova remesa de gringos in Honduras!! Permanecede atentos!!

Capítulo 2. Viaxe a Honduras (por Daniel Regueiro)


Partimos de Galicia un xoves e chegamos a Honduras un sábado, pasando por Madrid, Toronto e Houston. Este itinerario foi a primeira proba dura que os PCR tivemos que pasar, preparando así os nosos sentidos para estar en alerta todo momento. Logo de ir superando os obstáculos, fomos extraendo as seguintes conclusións, que serven de consellos para futuros PCR e viaxantes en xeral:

1. Dereito a unha indemnización se Renfe se retrasa

O Alvia que nos levou a Vero e a min dende Compostela chegou cunha hora e media de retraso a Madrid. Ao ser un retraso superior a unha hora, Renfe concédenos o dereito de solicitar a devolución do prezo do billete a partir do día seguinte dentro dun período de catro meses. En realidade isto máis que un consello é un recordatorio para lembrarnos ao noso regreso que deberemos acudir a unha das oficinas de Atención ao Cliente para facer valer o noso dereito.

2.  eTA non é ESTA

En Madrid, pareceunos gracioso cando unha operaria da compañía Air Canada se nos achegou na cola de facturación para preguntarnos se tiñamos o eTA. Adri, Vero e eu respondimos afirmativamente moi seguros de que entre as nosas pertenzas tiñamos o visado para entrar en Estados Unidos (o ESTA), pensando que con eTA se refería ao ESTA con acento latino, xa que a operaria era latinoamericana. Os risos duráronnos até que chegou o noso momento de facturar e o rapaz do mostrador nos pediu o eTA. “Sí, sí, aquí tengo el ESTA”, lle dixen. “No; el eTA, el visado para entrar en Canadá”. E aí calei. Deseguida nos apartaron e nos informaron como conseguir o eTA, facendo unha solicitude por internet a través dos nosos teléfonos móbiles. A sorte quixo que a solicitude de Adri máis a miña nos viñesen aprobadas en menos de 5 minutos. Porén, Vero conseguiuna no último minuto para poder facturar. Afortunadamente o avión saía con retraso, o que nos deu marxe de tempo, pero algunhas persoas quedaron en terra.

Lección: eTa é o visado para entrar en Canadá (e Australia); ESTA é o visado para entrar en Estados Unidos. Non hai que confundilos, por moito acento latino que teña a persoa que nos está preguntando se temos o eTA.
Lección 2: Asegúrate de viaxar con batería no móbil (consello patrocinado por Adri).

3. Un retraso pódete levar a ver Toronto-ntero

Así como o retraso da hora de saída do avión de Madrid a Toronto nos axudou a solucionar o problema do eTA, e polo tanto a emprender a viaxe, ese mesmo desfase fíxonos perder a seguinte conexión do noso itinerario. Efectivamente, nunha escala de dúas horas pódese perder o seguinte avión a Houston. O normal nestes casos é que a compañía che asigne de oficio outro voo e te informe del antes de aterrar. Pero como a nosa viaxe non era normal, a nós non nos asignaron outro voo. Así que, mantendo a calma e o sentido do humor, dirixímonos aos mostradores da compañía para reclamar outra conexión. Air Canada ofreceunos un voo a Houston que saía en 5H, o suficiente para agarrar un tren que nos levase a ver Toronto. Logo dun paseo de dúas horas no que vimos a torre dende a que se ve Toronto-ntero (Vero non sabía que existía de verdade), voltamos ao aeroporto, pasamos os controis de aduanas estadounidenses e sumámoslle 3 ou 4 horas máis de voo ás 8 que xa levabamos ás costas. Si, aínda é venres.

Escala en Toronto

Lección: Se perdes a conexión con outro voo por retraso (da compañía), non desesperes. Reclama outro voo e intenta desfrutar da escala da mellor forma posible, como dando un paseo pola cidade.
Lección 2: Non lle temas ás autoridades aduaneiras americanas, témelle máis ás escalas de curta duración.

4. Houston, temos un problema… onde están as maletas?

En canto chegamos ao Aeroporto Adolfo Suárez Madrid-Barajas, os tres decidimos embalar as maletas, quedando estas ben identificadas cun plástico verde chamativo. Mais, se os PCR non subíamos ao avión en Madrid polo eTA, as maletas tampouco se podían facturar. Se os PCR viaxabamos nun voo con retraso, as maletas tamén perderían a súa conexión co seguinte voo do itinerario. Se os PCR conseguiron outro billete para Houston, as maletas… WAIT! Onde están as maletas?
Air Canada en Toronto: Do not worry. Your luggage is also flying to Houston in the same flight as you.
Confiamos neles. 
Cando xa estabamos agardando a que chamasen aos pasaxeiros para embarcar no avión, divisei na pista as nosas maletas, identificadas polos plásticos verdes, a punto de ser subidas. Cando chegamos a Houston fomos con entusiasmo a buscar as nosas maletas verdes, pero, como xa ocorrera en Toronto, as nosas maletas non estaban na cinta. De novo, acudimos ao mostrador de Air Canada.
Air Canada en Houston: …. (non había ninguén)
Como xa estabamos cansos (si, aínda era venres para nós). Dirixímonos ao hotel a durmir catro horiñas, as mesmas que durmíramos en Madrid. Ao día seguinte, logo de comer un almorzo americano, volvemos ao aeroporto a preguntar: onde están as maletas?
United Airlines Terminal E: Air Canada has your luggage. Go to Terminal A to claim for it.
Air Canada Terminal A: Your luggage has ben already transfered to United Airlines.
United Airlines Terminal E: Go to ask to United Airlines Baggage Services in Terminal C.
United Airlines Terminal C: Air Canada solo ha transferido el equipaje de Vero. Ustedes deben tomar el avión a Tegucigalpa y reclamar allí por sus maletas en caso de que no hayan llegado.
A 20 minutos de que saíse o avión, sen saber onde estaban as maletas, decidimos sacar as tarxetas de embarque e intentar tomar o avión a Tegucigalpa. Logo de correr por todo o aeroporto para chegar a tempo, cando estabamos no pasadizo cara a entrada do avión volvín a divisar unha maleta verde na pista, separada das que estaban cargando. Nun intento desesperado porque as nosas maletas chegasen a Honduras, Vero pediulle a un operario da compañía que fose abaixo para dicirlles aos seus compañeiros que subisen as maletas con plástico verde ao avión. Grazas a el, as maletas voaron connosco a Tegucigalpa.

Gofre coa forma do Estado de Texas

Lección: Pregunta tantas veces como necesites até saber onde están as túas pertenzas. Se tes que preguntar a 15 persoas, tamén. 
Lección 2: Vai con tempo ao aeroporto para non ter que andar apurado co pensamento de “xa non damos subido ao avión”. 
Lección 3: Bótalle un ollo á pista do aeroporto para ver se soben as maletas no avión ao que te vas a subir ti (consello patrocinado por Dani).
Lección 4: Embalar as maletas dos que viaxedes xuntos con plástico verde axuda a que as identifiquen.
Lección 5: En USA e Canadá hai moitos traballadores hispanofalantes, pero por moitos hispanofalantes que atopes, non todos os traballadores falan español. (lección aprendida por Vero).





Capítulo 3. Primeiras horas en Honduras (por Vero Torrijos)


…E, por fin, chegamos!! Todos os contratempos que nos sucederon na viaxe cambiáronse por graos de temperatura! Agora xa relaxados e acollidos por Raquel (só levamos unhas horas con ela e xa podemos dicir que a adoramos). Mentres escribimos isto xa é noitiña, estamos a 31ºC e escóitanse os grilos, os gekos e as rás, que están arredor de nos e parece que se achegan a darnos a benvida ao fogar do Triunfo (cando vaiamos para a cama, seguramente os zancudos tamén nos darán unha benvida que non nos ha gustar tanto...). Para estar eiqui esta segunda noite hondureña, foi un tamén longo traxecto que comezou coa viaxe do aeroporto a San Lorenzo, menos mal que nos acompañou o hondureño Danis e nos puxo ao día coas meteduras de pata de vocabulario que iamos cometer... e que de feito aínda cometeremos..., pois “cogimos” un montón de cousas, pensamos que podiamos pedir unha ración de polbo nas “pulperías”, confundimos “golosinas”, “lápices”....  

Nas retencións da estrada de Tegus a San Lorenzo dábanos tempo a estirar as pernas.

Chegamos a San Lorenzo, paseamos as súas rúas e saboreamos as comidas típicas, antes de deitarnos metidos por primeira vez nunha mosquitera (toda unha experiencia de instalación!).
Primeira noite con mosquiteras
Xa pola mañá, o almorzo deunos enerxía, con aguacates, bananas, frijoles, ovos, tortas de millo e mesmo carne de chanchito, acompañado de zumes de froitas tropicais que alimentan só con ulilas. Preparados entón paraun paseo até os manglares e ver a paisaxe do Golfo de Fonseca (e deixando pendentes paseos en barca até a illa dos Paxaros ou a do Amor). Esta será a vila onde se instale Dani, o PCR de agro.

Desayuno catracho


E a viaxe continuou até asentarnos en El Triunfo, facendo parada en Choluteca para (como non!) probar mais comida típica. A primeira tarde no Triunfo coñecimos a Héctor e a súa familia que nos abriron as portas da súa casa e nos convidaron aos marañóns (anacardos) máis ricos que probamos na vida, recén tostados na casa, todo un manxar! E, como diciamos ao comezo, Adri e Vero, PCRs de auga, agora xa instalados no Triunfo na casa de Yasira e a súa familiia, un fogar entrañable e acolledor, só nos queda descansar e agardar a mañá, pasado,... e aos vindeiros 3 meses e todas as experiencias e aprendizaxes que nos deparan. Con moitas ansias e entusiasmo, comeza a vivencia PCR!! 

San Lorenzo, Valle.