Evaluación fase II programa Derecho al Agua Honduras, 2015-2016

Queremos compartir la evaluación externa de la fase II del programa de Fortalecimiento de las capacidades locales y de la participación comunitaria para mejorar el acceso al derecho al agua potable y saneamiento a través de la gestión integrada del recurso hídrico, en los 7 municipios de la Mancomunidad NASMAR, Honduras, financiado por la Xunta de Galicia, con las lecciones aprendidas que ya fuimos aplicando en la Fase III recientemente acabada, y que esperamos poder aplicar también en una siguiente fase.

Puedes descargarla de aquí (ignora las advertencias de seguridad).

Evaluación proyecto soberanía alimentaria Golfo de Fonseca 2015-2016

Acabado el proyecto Fortalecimiento de las capacidades locales para la
producción y consumo responsable de alimentos, y el desarrollo económico con enfoque de soberanía alimentaria y cambio climático, en comunidades rurales de los municipios de Nacaome y Amapala, Honduras, financiado por la Xunta de Galicia, queremos compartir aquí el informe de evaluación externa para que, si lo deseáis, podáis conocer como se desarrolló el proyecto y las lecciones aprendidas, que ya estamos aplicando en el proyecto actual (financiado por la Xunta de Galicia) dentro de nuestro programa de fortalecimiento de la soberanía alimentaria en el Golfo de Fonseca, que se ha venido a completar a finales de 2017 con fondos de la Agencia Española de Cooperación al Desarrollo.

Bombeo con energía solar en El Fortín (El Triunfo)

A finales de abril se acabó de construir el sistema de bombeo con energía solar en El Fortín (El Triunfo), que es parte de los proyectos piloto en nuevas tecnologías para apoyar el derecho humano al agua en el Sur de Honduras (programa que estamos desarrollando con la Mancomunidad de Municipios de NASMAR, y con la Asociación Hondureña de Juntas de Agua y Saneamiento). Se había identificaco un problema en el sistema de bombeo instalado por otra ONGD hace 20 años, que ya no tenía capacidad de bombeo suficiente, con lo que desde hacía 3 años, la comunidad no tenía un suministro de agua aceptable. El problema derivó de una conjugación de obsolescencia debido a la proximidad del fin de la vida útil del sistema original, y a una deficiencia en el momento de hacer reposición en las bombas, pues un cambio de bombas que se hizo hace 6 años colocó un sistema con baja potencia (0.5 CV)  que no se adecuaba a las necesidades. Se plantea además el problema de género y agua, como consecuencia de la brecha de género en la zona a todos los niveles. Para empezar a trabajar en este tema, entre las actuaciones planificadas en este proyecto se abordaba la capacitación de la Junta de Auga de El Fortín en enfoque de género (como parte del programa de fortalecimiento de Juntas de Agua en la Mancomunidad NASMAR).

Antes da instalación

Título del proyecto: INFRAESTRUTURAS PARA MEJORA DEL ABASTECIMIENTO ENERGÉTICO PARA ACCESO AL AGUA EN EL SUR DE HONDURAS, COMUNIDAD EL FORTÍN, MUNICIPIO EL TRIUNFO

Gasto: 15661,94 euros

Financia: Deputación da Coruña (aporte 11.844,21 euros). Mancomunidad NASMAR (2049,03 euros) y familias (1768,70 euros).

Población participante: comunidade formada por 72 familias residentes en 60 vivendas, sumando 310 habitantes

Toma

Sustituyendo el techo por paneles

Arreglo de la caseta y vigas para paneles solares de techo

Contador

Últimos arreglos de la caseta y colocación de nuevas vigas

Acabando de colocar las vigas que sostendrán los paneles solares

Conectando panel de control

Panel de control

Contadores y controladores

Paneles colocados preparados para conectar

Paneles conectados

Entorno de la caseta

Resumo do Informe Técnico Intermedio de Proxectos de Cooperación ao Desenvolvemento: Honduras- Golfo de Fonseca

O proxecto de fortalecemento das capacidades de incidencia política e xeración de alternativas produtivas sustentables no Golfo de Fonseca comparte o acadado até o momento. O proxecto financiado pola Xunta de Galicia (cun orzamento total de 244.892 euros) e cunha duración de 23 meses chega ao seu punto intermedio.


Enxeñería sen Fronteiras Galicia, xunto coa entidade agrupada CARTOLAB (Laboratorio de Enxeñería Cartográfica da Universidade da Coruña) e co socio local CODDEFFAGOLF (Comité para a Defensa e Desenvolvemento da Flora e Fauna do Golfo de Fonseca) localizan o proxecto nos municipios dos departamentos de Choluteca e Valle para cumprimentar o obxectivo xeral do proxecto coa organización da sociedade civil (OSC) vinculada ao sector pesqueiro e agrícola de pequena escala.


                                                                                 
                                                                                      




Foto: Mercadito verde desarrollado con productores de comunidades de Nacaome, apoyado por la Mesa SAN Parque de Nacaome, Valle.









A poboación beneficiaria directa son 385 familias organizadas en 7 grupos locais de agricultores/as e pescadores/as pertencentes a diversas comunidades dos departamentos. Ademais, tamén son beneficiarias indirectas 1686 familias participes do fortalecemento das OSC de maior representación do sector pesqueiro e artesanal da zona.

No tempo que se leva desenvolvendo o proxecto detectáronse problemas coma as débiles capacidades organizativas e de incidencia política dos grupos locais ou o escaso acceso da muller e a mocidade a espazos de decisión e produción en zonas rurais. Sen embargo, o principal cambio no contexto do proxecto foi a situación de inestabilidade social e política dada tralas eleccións xerais e municipais celebradas en novembro de 2017. Esta situación de inestabilidade supuxo diversas dificultades, polo cal se solicitou, e foi concedida, una prórroga de execución e xustificación de actividades que viñan con demora debido a ditas dificultades.





Foto: Diagnose Organizacións da Sociedade Civil. Reunión de socialización e identificación de actores para a diagnose de OSC. Comunidad El Tulito, Chocuteca






En termos de grado de execución os resultados e cadansúas actividades son moi variados. Podemos destacar os seguintes logros de indicadores dos resultados propostos do proxecto en función do maior grao de execución respecto ao proxecto:

     - IOE1R.1.1: Indicador 1 do Resultado 1 Proposto (Fortalecidas as Organizacións de a Sociedade civil que promoven a soberanía alimentaria e a defensa del territorio) : Mellorado o índice de Fortalecemento Institucional do 60% das organizacións de base e grupos beneficiarios, en polo menos un 15%, cun logro do 25% reflexado na capacitación e mellora de 11 OSC en canto a súa xestión organizativa.

    - IOE1R.2.1: Indicador 1 do Resultado Proposto 2 (Ampliadas as posibilidades de medios de vida sostibles de agricultoras/ores e pescadoras/ores de pequena escala mediante procesos innovadores) .Dúas iniciativas de negocio funcionando lideradas por mulleres e mozos/as, tras aplicación de metodoloxía específica, antes de finalizar o proxecto, cun logro do 35% reflexado na recepción por parte do grupo CAC Mulleres Campesiñas Unidas en Marcha de talleres en desenvolvemento empresarial e emprendurismo.

     - IOE1R.3.1: Indicador 1 do resultado proposto 3 (Alcanzados procesos para a xeración de coñecemento en políticas nacionais que fortalezan a gobernanza do sector agrícola e pesqueiro): Polo menos 10 OSC /grupos de base/ seccionais se integran en espazos de participación (mesas, consellos de microcuenca, etc.), reflexado nun logro de 3 grupos OSC/ grupos de base 3 integrados en espazos de participación: Seccional Playa Grande e o Consejo Consultivo Forestal de a Brea de Agua Fría sumáronse á mesa SAN de Nacaome, e o Grupo Agua Caliente da área protexida de La Berbería se sumou á mesa San de El Triunfo.







Foto: Taller de ideas de emprendimiento asociadas a Mujeres Campesinas Unidas en Marcha, Comunidad de El Mapachin, Nacaome, Valle.









Tamén resaltamos algunhas das actividades propostas para os tres resultados propostos do proxecto que destacan polo seu grao de execución:

    - Actividade Proposta 1 do Resultado 1: Diagnose de OSC que traballan nos 7 municipios en materia de Soberanía Alimentaria e Defensa Territorial, cun grao de execución do 85% reflexado na contratación dunha consultoría técnica para dita actividade

 - Actividade Proposta 6 do Resultado 2: Deseño dunha estratexia de intervención do sector produtivo pesqueiro e agrícola de pequena escala, cun grao de execución do 85% reflexado tamén na contratación dunha consultoría para realizar dita actividade.

 - Actividade Proposta 2 do Resultado 3: Participación de sectores produtivos en espazos de decisión, mesas e outros: reunións con SAG (Secretaría de Agricultura e Ganadería), incluíndo Digepesca (Dirección General de Pesca e Acuicultura), etc, cun grao de execución do 40% reflexado na elaboración e edición de afiches e outro material de sensibilización sobre soberanía alimentaria, defensa do territorio e participación en mesas e outros espazos de gobernanza nestes temas.






Foto: Participación en espacios de decisión. Reunicón ordinaria Mesa SAN, El Triunfo, Choluteca.






Sen máis, esperamos que as condicións derivadas da inestabilidade socio-política tralas eleccións xerais de novembro de 2017 melloren e que no proxecto se sigan executando con éxito as actividades para acadar os resultados e obxectivos propostos!

Avance del nuevo proyecto dentro del programa de Desarrollo Rural y Soberanía Alimentaria

A pesar del poco tiempo de ejecución desde la recepción de los fondos del proyecto, creemos que es factible la ejecución financiera de la anualidad 2017 según lo planeado y aprobado en la reunión anterior del Comité de Seguimiento, aunque dada la situación de inestabilidad del país tras las elecciones del 26 noviembre, se van a tomar medidas extraordinarias, empezando por la solicitud al financiador (Cooperación Galega de la Xunta de Galicia) de una prórroga para completar gastos de la anualidad 2017 en enero de 2018 si fuera necesario (acogiéndose a esta situación excepcional).

Se ha avanzado bastante en algunas actividades: maduración de emprendimientos económicos, trabajo con las seccionales (grupos de la base social de CODDEFFAGOLF, la organización hondureña con la que trabajamos en el proyecto) para diagnósticos de las bases sociales, capacitaciones básicas al grupo de pescadores que va a realizar el ensayo de producción de pargo, reuniones de planificación con el CIAL (Comité de Investigación Agrícola Local) del grupo APROEN, para el trabajo de mejora de semillas, y reuniones con la mesa SAN de Nacaome y grupo de productores para la puesta en marcha de la unidad de gestión del mercado (Mercadito Verde).

Se han establecido redes y contactos con otros agentes para facilitar el desarrollo de actividades: docente del INFOP (módulos sobre pesca), Centro Universitario Regional Litoral Pacífico de la UNAH (pesca y acuicultura), DIGEPESCA, Mesas SAN municipales de Nacaome y El Triunfo, así como la Mesa SAN (seguridad alimentaria y nutricional) Regional (región sur de Honduras).

En general, los grupos han acogido muy bien las actividades, y el nivel de participación e implicación es muy satisfactorio. Observamos un posible riesgo para la ejecución con el grupo de jóvenes de APROEN, porque son pocos jóvenes en el grupo y varios están pensando en salir y buscarse otra forma de vida fuera de la comunidad. 

Productores/as de comunidades de Nacaome en el Mercadito verde, en el parque de Nacaome, Valle.

Reunión sobre gestión organizativa de las Asociadas de la Caja de Ahorro y Cr‚édito Mujeres Campesinas Unidas en Marcha, Comunidad de El Mapachin, Nacaome, Valle

Taller práctico sobre Seguridad en el Mar, al Grupo de pescadores Gracias a Dios, impartido por el INFOP, en San Lorenzo, Valle.

Taller sobre elaboración de Estados Financieros con la Asociadas de la Caja de Ahorro y Cr‚édito Mujeres Campesinas Unidas en Marcha, Comunidad de El Mapachin, Nacaome, Valle.

Taller de elaboración de estados financieros a los y las jóvenes de la APROEM, comunidad de El Ocotillo, Nacaome, Valle.

 

Capítulo 9. Masila, exemplo de comunidade rural en El Triunfo.

Como seguramente saberedes as mais fieis seareiras deste blogue, no programa PCR de ESF tamén se inclúe unha semana de estancia en comunidades.

As comunidades rurais de Honduras son unha proporción importante do país, polo que é ben acaído que coñezamos de primeira man como se vive o día a día. Concretamente, da poboación total do país (9,1 millóns de habitantes, segundo os datos do censo do 2016), o 54% atópase disperso en comunidades rurais. No departamento de Choluteca, ao que pertence El Triunfo, a poboación rural é do 62,6%, e se nos centramos no municipio de El Triunfo, os datos ascenden ao 76,4% de poboación rural.

Nas comunidades rurais practícanse a agricultura e gandaría tradicionais, os medios de transporte e comunicación son escasos, e xeralmente carécese de servizos como auga potable, sumidoiros, pavimentación, alumeado público, entre outros. Así mesmo, atópanse diferenzas de escolarización entre as áreas rurais e urbanas, atópase nos obxectivos do plan estratéxico hondureño 2014 – 2018 a mellora deste aspecto, xa que na actualidade a escolaridade promedio é de 8,9 anos nas zonas urbanas, e de unicamente 6 anos nas rurais.

No tocante ao tema da auga, que é o motivo do proxecto de ESF, o Goberno de Honduras conta, desde fai mais de 40 anos, co apoio de numerosas ONGs que desenvolven actividades para dotar de servizos de auga potable e saneamento á poboación hondureña, acadándose coberturas do 82% (abastecemento) e do 72% (saneamento) segundo datos do Banco mundial (2015). Con isto, aproximadamente un millón de persoas vive sen acceso a servizos dignos de auga potable, e uns 2,2 millóns sen acceso a saneamento mellorado. E esta situación agrávase nas zonas rurais, onde segundo o SANAA (Servicio Autónomo Nacional de Acueductos y Alcantarillados), o 28% dos sistemas de auga non son suficientes na estación seca. Nestas zonas, ademais, só son potables arredor do 10% das augas superficiais.

Pois xa postas en situación, e tendo en conta que nas comunidades rurais a xente aínda é mais riquiña que nos núcleos urbanos, se cabe (pois o carácter da xente hondureña é ben amigable e acolledor), a Masila nos fomos Adri mais eu, con moitas ganas de vivir a experiencia. E con moitas ganas de coñecer esa comunidade que viamos todos os días desde o pobo, e desde a estrada panamericana nas nosas viaxes a Choluteca. Pois Masila é a comunidade do Triunfo que está situada no alto de un cerro. Unha situación privilexiada respecto a vistas da natureza e clima mais fresco.

Ao fondo, cerro de Masila visto desde El Triunfo.

Como dixemos, Masila está situada nun cerro, polo que a chegada é a pé. Raramente algún veciño vai en moto ou mototaxi, porque o camiño é moi difícil. Ademais da pendente de subida, tamén é complicado porque a ponte sobre o río rompeu hai un par de meses e aínda están pendentes do arranxo.

As mulleres da Xunta de Augas foron quen nos recolleron e acompañaron ata a súa comunidade, e desde o primeiro día estivemos tan coidados como se das nosas nais se tratara.

Viaxe de ida a Masila.

Sí, as mulleres da Xunta de Augas porque neste caso 6 das 7 persoas que compoñen a xunta son mulleres. Tal e como vimos durante a semana, é unha xunta de funcionamento exemplar, con iniciativa e moitas ganas de aprender. Con elas acordamos un día no que xuntarmos toda a comunidade (composta por unhas 75 familias) e facer unha posta en común do avance do seu sistema de abastecemento que está en proxecto. Incluso despois dunha grande choiva tropical, a comunidade achegouse á xuntanza e volcouse en coñecer o estado do sistema que esperan con tantas ansias, e durante un bo anaco estivemos a recoller propostas de mellora e adaptación.

Ao remate desta reunión, e aproveitando que a municipalidade do Triunfo nos prestara un proxector, gozamos dunha entretida velada con sesión de cinema.  

 Visita a un pozo con lavadeiros de roupa, coas compoñentes da Xunta de Augas de Masila.

Reunión sobre o estado do proxecto de abastecemento de augas en Masila e velada de cinema no local social da comunidade.

Tamén dentro das nosas tarefas PCR aproveitamos a estancia en Masila para achegarnos á escola: hai desde preescolar até os 12 anos, repartidos en 3 aulas. A rapazada que nun principio nos ollaba como estraños blanquitos, pronto se mostraron moi interesados no que tiñamos que contarlles sobre a súa auga. As dinámicas de sensibilización e coñecemento do uso adecuado da auga estiveron acompañadas de cancións e xogos. Facer educación ambiental con alumnado tan receptivo é ben agradecido. Son a xeración do futuro e oxalá tomen conciencia desde a infancia, pois certo é que queda camiño por percorrer coidando un recurso que nos da a vida. 

Sesións de educación ambiental sobre o recurso auga na escola de Masila.

Masila tamén é especial pola súa iniciativa de radio comunitaria chamada Radio Cholula, que co seu slogan “Creando conciencia social” espallan polas ondas diferentes programas, creando debates, recibindo chamadas de opinión e por suposto, dedicando as mellores músicas aos seus oíntes.  Tivemos a sorte de participar en directo en dúas ocasións, dando a coñecer a actividade que ESF está a desenvolver alí.

Os PCRs de auga “no aire” en Radio Cholula.

Ademais destas actividades, a vida cotiá en Masila foi moi agradable, hai unha boa porcentaxe de xuventude, que nos acolleu como a dous mais da comunidade, e cos que tivemos a sorte de coñecer os arredores e facer roteiros pola exuberante natureza que rodea a comunidade, que está localizada no seu punto mais elevado cunha cruz branca desde a que se pode ver a paisaxe ata Nicaragua.

Nas casas non hai auga corrente, aprendemos como é bañarse nos pozos con roupa, tal e como fan alí cada mañá, ademais de aproveitar esa viaxe da ducha para lavar a roupa e volver cargados con baldes de auga para o día. De isto encárganse principalmente as mulleres e cativas, se ben tamén moitos cativos axudan coa traída da auga. Este é un dos motivos que ocupa o tempo de mañá na infancia, e cando as distancias non son moi curtas, compaxinar os quefaceres domésticos coa escolarización vese impedido. Ademais da inseguridade da calidade da auga que están a tomar, pois cada ano enferman por parásitos e diarreas unha grande parte dos cativos. Un motivo mais para solicitar un sistema de auga potable na comunidade.

Caciquismo tropical

Ola siareiros!! hoxe vouvos contar algo que puden apreciar durante a miña estancia en Masila, un pequeno núcleo de poboación situado moi a carón do “mero” centro urbano do Triunfo, como dirían aquí, nun dos cerros que a rodea. Esta comunidade, igual que a maioría de Honduras sufriu en xuño do ano pasado un terrible sismo de 6.2 na escala de Richter, do que non se lamentaron vítimas, pero si numerosas perdas materiais.

 Casa destruida polo terremoto

Estas casas normalmente son de unha soa elevación e feitas con material de adobe pouco compactado, e con tabiques con moi pouco espesor e plásticos, o que fai que calquera pequeno tremor lle produza fendas ou as tire.

Gretas producidas polo tremor

As comunidades rurais son as que mais sufriron este sismo, polo que é moi doado en poboacións como a de Masila encontrarse restos de derrribos producidos polo sismo.

Ruínas doutra casa tirada polo terremoto

Tras isto, a xente vese obrigada a deixar os seus fogares e buscar uns novos. Moita xente opta por construír casas provisionais. Algunhas destas son construídas con estrutura de madeira e placas de metal.

 Casa provisional illada con placas metálicas

Isto non pasou desapercibido no actual goberno hondureño, e enseguida se puxeron as pilas para pór solucións. Para algúns...

Resulta que todo isto que vos vou a contar ten a súa orixe no actual sistema electoral que funciona en Honduras. En Honduras, realízanse dous referendos en cada convocatoria, as denominadas primarias e logo as xerais. As primarias realízanse ao terceiro ano da lexislatura, e serven para que os partidos políticos do país escollan os seus candidatos presidenciais, que logo participarán nas xerais.

As eleccións primarias son levadas a cabo por cada partido, é dicir, cada organización política (e financiada por ela mesma, teoricamente) pon a súa urna onde os seus votantes depositan o voto para elixir o representante do partido que logo un ano mais tarde nas xerais ten intencion de votar. Pero claro, desta forma queda manifestada totalmente a túa intención de voto, no momento en que nas primarias vas a urna de un partido ou de outro.

Por iso as primarias son un moi bo sondeo de como serán as eleccións xerais, e ademais, os partidos políticos saben nome e apelidos dos seus votantes.

Deste modo, os partido políticos aproveitan esta trampa electoral para captar votantes de maneira personalizada e especifica, xa que estes non teñen mais remedio que ir a súas urnas votar cando se traten das primarias.

Polo tanto, volvendo o do sismo, o partido do goberno realizou a construción de casas a xente que se quedou sen fogar, pero a que non adiviñades que pasou? Pois si, estas axudas caían seguindo un especial requisito, a cor política de cada quen. Polo tanto, senón eres azulito, esquécete de vivenda.

E por senón quedaba claro, estas casas que se fixeron foron todas do mesmo tamaño, e pintadas con un azul verdoso chillón que chamase ben a atención, e por se alguén non se daba de conta do que pasaba ainda, na fachada estaba rotulada unha baldosa onde paracía a firma do noso queridísimo Juan Orlando.

 Casa construida polo partido nacional en Honduras coa firma de Juan Orlando

Este é son algún dos métodos pouco ortodoxos que o partido leva a cabo para conseguir o  voto da xente. Logo tamén existen os famosos Bonos 10000, denominados así porque eran axudas de 10000 lempiras anuais a familias  para contrarrestar a pobreza extrema, mellorar a nutrición, a saúde e a educación e promover así a poboación mais vulnerable do pais.

Este bono dábase de forma mensual, e seguindo unha serie de pautas, polo cales case nunca as familias nunca recibían os 10000 lempiras íntegros a final de ano.

E quen credes que recibía estas axudas... ? Este método asistencialista e ineficiente era outra das malas artes coas que o partido do poder conseguía o voto da poboación mais vulnerable.

A corrupción neste país de centroamérica é levada a cabo polo goberno de forma asidua e descarada. E non só iso, practícase con total blindaxe e impunidade.

E con estas artimañas, o goberno consegue calar as bocas e seguir gañando, a pesar do claro descontento que xa existe entre a población catracha, incluso entre algún militante do mesmo partido.

Esperemos que desta volta, nas eleccións deste vindeiro mes de novembro, se faga manifesto desta desaprobación xeral e se poña fin dunha vez a esta lexislatura tan deshonesta, digna de competir cos mellores anos da mismisima alcaldía de Marbella.